- बिजय शाह
              बिजय शाह

हाम्रो देश यतिबेला गम्भिर राजनितिक संकटको अवस्थामा छ । राजनितिक स्थिरता र दिगो विकास नारामा मात्र सिमित रहेको हामी नेपालीले अहिले महशुस गर्दछौ । तत्कालिन संविधान सभाले २०७२ साल असोज ३ गते संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सहितको संविधान जारी ग¥यो जस पश्चात हामी नेपालीको मनमा अब भने हाम्रो देशमा राजनितिक स्थिरता हुन्छ है भन्ने ठूलो विश्वास थियो तर हाम्रो संविधान आएपछिको पहिलो निर्वाचित सरकारको कार्यशैली र संसद विघटन सम्म आउपुग्दा हामी नेपाली जनता राजनितिक अस्थिरता र दिगो विकासको भ्रममा छौ की भनेर सोच्न बाध्य बनायो ।

अहिले हाम्रो देशको सम्पूर्ण वर्गको ध्यान यतिबेला सर्वोच्च अदालत तर्फ मोडिएको छ । आउने दिनमा सर्वोच्च अदालतले के निर्णय गर्छ यो हामी सबैका लागी चासोको विषय हो । तर हामीले दुई तिहाई मत दिएर निर्वाचित भएको सरकारले के कति कार्य ग¥र्यो र संविधान कार्यन्वयन प्रतिको भूमिका हेर्दा हामी निराशाजनक हुन्छौ । किनभने नयाँ संविधान कार्यन्वयनको विषयमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण र प्रत्यक्ष रुपले जनताको जिवनसँग जोडिएकोविषयहो नागरिकता सम्बन्धि विधेयक जुन विधेयक संविधान जारी भएको पाँच वर्ष वितिसक्दा पनि पास नभएर ऐन नबनेको अवस्था छ । नागरिकता जस्तो संवेदनशील विषयको समाधान नहुदा देशमा लाखौँको संख्यामा जनताहरु नागरिकता पिडित र राज्यविहिन भएर वस्नुपरेको अवस्था छ । ति लाखौँ नागरिकता पिडितहरु मध्य धेरै जसो युवाहरु रहको पाइन्छ । प्राय अनागरिक हुनुको मुख्य कारण बुवाको जन्मसिद्ध नागरिकता हुनु र आमाको नामबाट नागरिकता नपाउनु हो तर अहिलेको संविधानको धारा १० र धारा ११ मा नागरिकता दिने स्पष्ट प्रावधान भएपनि विधेयक पारित नहुदा लाखौँको संख्यामा  जनताहरु आफ्नै देशमा अनागरिक तथा राज्यविहिन भएर बस्नुको पिडा हामी कल्पना पनि गर्न सक्दैनौ ।

वास्तवमा अहिले एउटा व्यक्ति सँग नागरिकता नहुदाँ उसलाई दैनिक जिवनयापन देखी सम्पूर्ण क्षेत्रमा निकै कठिनाई हुदोरहेछ भन्ने कुरा विभिन्न तथ्यले पनि पुष्टी गर्दछ जस्तै—

 नागरिकता नहुदाँ राज्यको सम्पूर्ण सेवा सुविधाबाट बञ्चित हुनुपर्छ ।

नागरिकता नहुदाँ हामी आफ्नो मौलिक अधिकार, सामाजिक अधिकार, मानव अधिकार, सांकृतिक अधिकार, आदि बाट बञ्चित हुनुपर्छ ।

  नागरिकता नहुदाँ हामी सामान्य बैंक खातातथासामान्यसिमसमेतसंचालनगर्नसक्दैनौ ।

 नागरिकता नहुदाँ युवाहरुका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा जागिर गर्न सक्दैनन् जसले गर्दा युवाहरुको भविष्य नै अन्यौलमा पर्छ र जिन्दगी बर्बाद हुने डर बढ्न थाल्छ ।

 नागरिकता नहुदाँ विदेश गएर पढ्ने अथवा कमाउने कुराको कल्पना समेत गर्न सकिदैन ।

 साथै हामीलाई दैनिक जिवनयापनका लागि सानो देखी ठूलो सबै जसो कामका लागि नागरिकता अनिवार्य चाहिन्छ ।

आखिर देशको राजनितिक अस्थिरताको शिकार कहिले सम्म जनता बनिरहने हो ? अहिलेको संसद विघटनले कसैलाई ठूलो पिर परेको छ भने त्यो हो देशको ठूलो युवा वर्ग जो अहिले सम्म पनि राज्यविहिन हुन वाध्य छन् । किनभने नागरिकता सम्बन्धि विधेयक २०७५ साल साउन २२ गते दर्ता भएर प्रतिनिधिसभाको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समिती’मा पुग्यो र त्यहाँ दफावर छलफल भएर जसोतसो २२ महिना पछी २०७७ साल असार ०७ गते उक्त विधेयक सम्बन्धि प्रतिवेदन समितीबाट पास भएर २०७७ साल असार ०९ गते उक्त प्रतिवेदन प्रतिनिधिसभामा पेश भयो र पेश भएको केही दिन पछी अधिवेशन अन्त्य गरियो । त्यसपछी सम्पूर्ण नागरिकता पिडित युवावर्गहरुको ध्यान अब आउने अर्को अधिवेशन तिर केन्द्रित भयो जुन अघिल्लो अधिवेशन अन्त्य भएको छ महिना भित्र बोलाउने संवैधानिक व्यवस्था छ तर वर्तमान सरकारले आफ्नो आन्तरिक पार्टी भित्रको संघर्षको कारण प्रतिनिधिसभाको अधिवेशन बोलाउनु अगावै पुस ५ गते विघटन गरिदियो र एक पटक फेरी लाखौँ नागरिकता पिडित युवाहरुका लागि भने यो संसद विघटन नभएर आफूहरुको जिन्दगी विघटन भएको पिडितहरुको बुझाई छ ।

सुनसरीको इटहरीमा घर भएको एकजना युवा नागरिकता पिडित समीर (नाम बद्लिएकोे) भन्नुहुन्छ , “मेरो जन्मस्थान इटहरी नै भएर बच्चा देखी स्नातक सम्मको पढाई मैले यही बाँट सके र म सँग जन्मदर्ता देखी लिएर पढाईको सम्पूर्ण प्रमाण पत्रहरु छन् साथसाथै मेरो आमा र बुवा दुवै जनाको नागरिकता र मतदाता पहिचान पत्रहरु छन् त्यसैगरी बुवाको नाममा रहेको जग्गाको लालपूर्जा र विजुलीको बिल देखी लिएर नागरिकताको सिफारिसको लागी चाहिने सम्पूर्ण कागज पत्र र प्रमाण पत्रहरु छन् तर पनि मैले नागरिकता पाएको छैन र अहिले नागरिकता नपाउनुको एक मात्र कारण हो बुवाको जन्मसिद्ध नागरिकता र नागरिकता विधेयक पास नहुनु । जसको कारण आज सम्म मैले आफ्नो भविष्य अन्धकार तर्फ धकेलिएको महशुस गर्दछु किनभने जिवनको हरेक पाइलामा नागरिकता नभई नहुने कुरा हो र वास्तवमा भन्ने हो भने नागरिकता पिडितको अवस्था भनको जिउदो लाश जस्तो हो जुन कुरा म आफै महशुस गर्दछु ।”

त्यसैले हामी भन्न सक्छौ नागरिकता भनेको अत्यन्तै संवेदनशील विषय हो र यो प्रत्यक्ष रुपले व्यक्तिको जिवन सँग जोडिएको हुन्छ र अझ हामी भन्न सक्छौँ व्यक्तिको जिवन र नागरिकता भनेको साईकलको दुई पाँग्रा जस्तै हुन् जसरी एउटा पाँग्रा बिना साईकल चल्न सक्दैन त्यसरी नै नागरिकता बिना जिवन चल्न सक्दैन । हामी आशा गछौ आउने दिनमा देशमा स्थिरताको माहौल भई चाडो भन्दा चाडो नेपाल सरकारले यस संवेदनशील विषयलाई निकै नै गम्भिरता पूर्वक र प्राथमिकताका साथ समाधान गर्नेछ र देशको सम्पूर्ण निर्दोष नागरिकता पिडितहरुले छिटो भन्दा छिटो न्याय पाउनेछन् र एक पटक फेरी नयाँ जिवनको सुरुवात गर्नेछन् ।

तपाईको प्रतिक्रिया